ο Κάππα Λάμδα ανάμεσα… (3)

στον Raymond Cauchetier και τον Stanley Kubrick

Ένας φωτογράφος καταγράφει τη γέννηση του νέου κύματος του Γαλλικού κινηματογράφου και ένας σκηνοθέτης αποτυπώνει φωτογραφικά, έντονες εικόνες που χαρακτηρίζουν την εποχή του.

Πέρα όμως από την ομοείδεια του καταγραφικού μέσου, κανένα άλλο δεδομένο δεν αιτιολογεί μια κοινή πορεία. Υπάρχει διάσταση κατά την αισθητική προσέγγιση, τη φιλοσοφική θεώρηση και τη σκηνοθετική αντίληψη.

«Ο φωτογράφος πρέπει να ξεχαστεί. Είναι μια σκιά. Δεν θα πρέπει να ενοχλεί κανέναν. Ούτε τους τεχνικούς ούτε τους ηθοποιούς. Η δουλειά του δεν θα εκτιμηθεί παρά πολύ αργότερα, μερικές φορές μετά το τέλος των γυρισμάτων, όταν θα αποτελέσει πραγματικά τη μνήμη της ταινίας» πίστευε ο Cauchetier.

Απ’την άλλη πλευρά, υπήρχαν φορές που ο Kubrick ήθελε να συμπεριλάβει τον εαυτό του στα φωτογραφικά στιγμιότυπα. Σε αυτή την περίπτωση η εικόνα γρήγορα εξελισσόταν σε αυτοπροσωπογραφία, με επίκεντρο -βέβαια- τον ίδιο.

Stanley Kubrick

 Το πρώτο βήμα του Stanley Kubrick στις εικαστικές τέχνες έγινε με τον παραδοσιακό τρόπο. Στην ηλικία   των δεκατριών ετών, ο πατέρας του Jacob Kubrick, του έδωσε μια μεταχειρισμένη κάμερα Graflex. Ξεκίνησε φωτογραφίζοντας εικόνες της καθημερινής ζωής στη Νέα Υόρκη και εμφανίζοντάς τις στο σκοτεινό θάλαμο που έστησε στο σπίτι του. Τον Απρίλιο του 1945, οι ΗΠΑ έχασαν τον Franklin D Roosevelt, που ήταν ευρέως αποδεκτός ως ο τρίτος πιο δημοφιλής Πρόεδρος μετά τον Abraham Lincoln και τον George Washington. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος συνεχιζόταν.

Σ’αυτήν τη χρονική περίοδο, η φωτογραφία του Kubrick με τον πωλητή περιοδικών να κάθεται σκυθρωπός, ενώ περιβάλλεται από εφημερίδες που ανακοινώνουν το θάνατο του FDR, χωρίς αμφιβολία κατέγραφε τη διάθεση της χώρας. Μολονότι δεκαέξι ετών, ο Kubrick πούλησε την συγκεκριμένη εικόνα στο περιοδικό Look για ένα ποσό που θα αντιστοιχούσε σήμερα -περίπου- στα 330 δολάρια και αυτό σήμανε την έναρξη της σταδιοδρομίας του στο περιοδικό.

φωτογραφία εφημεριδοπώλη, την ημέρα θανάτου του προέδρου Franklin D. Roosevelt – 1945

Η εμμονή του Stanley Kubrick στην τελειότητα είναι φημισμένη (ρωτήστε όσους εργάστηκαν μαζί του) και γι’ αυτό δεν προκαλεί έκπληξη η αποκάλυψη πως η εικόνα του πωλητή εφημερίδων ήταν, στην πραγματικότητα, σκηνοθετημένη και επαναλήφθηκε όσες φορές χρειάστηκε για να αποκομίσει ο φωτογράφος τη ζητούμενη έκφραση. Την εποχή που η φωτοειδησεογραφία θεωρείτο απολύτως αληθινή και ανεπιτήδευτη, ένα παιδί ενδιαφέρθηκε περισσότερο να μεταφέρει την ουσία της αλήθειας παρά μια κυριολεκτική ερμηνεία της λέξης. Οπως έλεγε και ο ίδιος, «το πραγματικό είναι καλό, το ενδιαφέρον όμως είναι καλύτερο.» Αυτό ίσως ήταν το πρώτο γνωστό παράδειγμα των πειραμάτων του Kubrick με τη σκηνοθεσία. Ωστόσο, έγινε γρήγορα ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο σε όλα τα φωτογραφικά έργα του και, στη συνέχεια, στις ταινίες του και έτσι η ευχαρίστηση του Kubrick να σκηνοθετεί και η αγάπη του για τη σύνθεση έγινε εμφανής.

Οι φωτοειδησεογραφικές του εικόνες δείχνουν μια νεορεαλιστική πλευρά του κόσμου και της καθημερινότητας. Αυτό μπορεί να ανιχνευθεί στις φωτογραφίες του με τις διασημότητες, τους μουσικούς και τους κοσμικούς, όπου αγνοώντας την αίγλη και τη φήμη, επιλέγει αντ’αυτών, να δείξει την καθημερινή πλευρά της ζωής. Συχνά έκρυβε τη φωτογραφική μηχανή του σε μια χάρτινη σακούλα για να αποφύγει να τραβήξει την προσοχή. Επίσης δείχνουν μια κλίση προς αυτό που θα θεωρούσαμε σαν τη σκοτεινή πλευρά των θεμάτων του. Οι εικόνες του αποτελούσαν συχνά, τόσο ένα ψυχολογικό προφίλ, όσο και το χαρακτηριστικό αφήγημα της ιστορίας του θέματος . Μέσω της χρήσης της αντίθεσης και των σκιών, πάντα προσέφερε έναν αέρα μυστηρίου και δράματος σαν να πρότεινε «εδώ είναι ό,τι έχω να σας δείξω, αλλά είναι όντως μόνον αυτό;»

Raymond Cauchetier

 Ο Raymond Cauchetier ήταν αυτοδίδακτος φωτογράφος που τράβηξε τις πρώτες του φωτογραφίες κατά τη θητεία του, ως φωτορεπόρτερ, στον πόλεμο του Βιετνάμ -τότε Ινδοκίνα.

saigon 1955
© Raymond Cauchetier

Με την επιστροφή του στο Παρίσι, δεν μπόρεσε να βρει δουλειά ως φωτορεπόρτερ και, αντίθετα, προσλήφθηκε σαν φωτογράφος για φωτο-ρομάντσα, ένα είδος φωτογραφικού μυθιστορήματος, από τον εκδότη Hubert Serra. Μέσω του Serra ο Cauchetier άρχισε να αναμειγνύεται με έναν κύκλο νέων κριτικών κινηματογράφου και σκηνοθετών, που οδήγησαν στην εμπλοκή του στο ‘Νέο Κύμα’ (Nouvelle Vague) του γαλλικού κινηματογράφου, που κράτησε μέχρι το 1968, με τον ίδιο να τεκμηριώνει φωτογραφικά το κίνημα και τους πρωτεργάτες του. Μεταξύ αυτών ήταν ο François Truffaut και ο Jean-Luc Godard, κριτικός κινηματογράφου εκείνη την εποχή. Ο Godard έκανε το ντεμπούτο του στον κινηματογράφο, με το έργο «με κομμένη την ανάσα» (Bout de Souffle -1960), με τον Jean-Paul Belmondo και τον Jean Seberg και πρότεινε στον Cauchetier να καταγράψει φωτογραφικά την όλη προσπάθεια δημιουργίας της ταινίας, που απετέλεσε -τελικά- τον ακρογωνιαίο λίθο αυτού του κινήματος.

O Jean Paul Belmondo και η Jean Seberg στην εμβληματική φωτογραφία που χαρακτήρισε όλη τη Nouvelle Vague
© Raymond Cauchetier

Σε αντίθεση με τους άλλους φωτογράφους πλατώ, που είχαν σκοπό να δημιουργήσουν φωτογραφίες, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την διαφημιστική προώθηση του κινηματογραφικού έργου, ο Cauchetier προσέγγισε το σετ ως φωτορεπόρτερ, καταθέτοντας την δική του μαρτυρία γι’αυτήν την καθοριστική στιγμή στην κινηματογραφική ιστορία. Σαν αποτέλεσμα, προέκυψαν εικόνες που αποτυπώνουν με οξυδέρκεια την ιδιοφυΐα του Godard και τεκμηριώνουν τις εξαιρετικά ανορθόδοξες μεθόδους του.

Αλλά όπως αναφέρει ο ίδιος: «οι φωτογραφίες μου παρέμειναν αδημοσίευτες για περισσότερα από 30 χρόνια, χαμένες σε σκονισμένα κιβώτια. Μόνον το 1992 αναστήθηκαν και άρχισα και εγώ να ‘υπάρχω’.» Μία μορφή ύπαρξης, αυτή του επαναστατικού, του πρωτοποριακού, αυτή την αποθέωση της ελευθερίας πνεύματος, είναι που αντανακλούν και οι φωτογραφίες του.

Jules et Jim, Charenton-le-Pont, France, 1961

έρευνα-επιμέλεια-κείμενο: Κάππα Λάμδα

© periopton.com