Τετράγωνο φορμά. Ενα στοιχείο ρετρό, ή απλά cool;

01

Τις παλιές ημέρες οι σοβαροί χρήστες φίλμς έπρεπε ν’αποφασίσουν για την υιοθέτηση μεταξύ του 3:2 35mm φορμά και του πολύ μεγαλύτερου τετράγωνου των 6Χ6cm.
Υπάρχουν λεγεώνες σπουδαστών φωτογραφίας που έμαθαν τα βασικά της σύνθεσης σε μία τετράγωνου φορμά Yashica D Twin-reflex. Ηταν το φτηνό υποκατάστατο της Rolleiflex αλλά εκτός από μερικές «εξωτικές» λεπτομέρειες -για τότε- η ποιότητα και η αξιοπιστία ήταν συγγενείς, εξ ου και η μεγάλη της επιτυχία σαν μηχανή εκμάθησης. Και για μένα η πρώτη επαφή με μία «σοβαρή» 6Χ6 ήταν η Yashica D. Τώρα απο την άλλη πλευρά, οι φωτογραφικές μηχανές με τα φιλμς των 35mm ήταν φθηνότερες και μικρότερες σε μέγεθος και γι’αυτό υπήρξαν συνολικά πιο δημοφιλείς, αλλά πολλοί επαγγελματίες επέλεγαν μηχανές που χρησιμοποιούσαν τα μεγαλύτερα φίλμς 6×6 cm, 120-roll. Γιατί μεγαλύτερα αρνητικά -κάτι σαν τους σημερινούς αισθητήρες- σήμαινε φυσικά καλύτερες εκτυπώσεις, όλα τα άλλα παρέμεναν τα ίδια και για τα δυο φορμά.
Μάρκες όπως  Hasselblad και Rolleiflex δημιούργησαν μία θρυλική φήμη για την εξαιρετική ποιότητα και τα θαυμάσια οπτικά τους, σαφώς επάξια. Πολλοί φωτογράφοι βέβαια ήταν κάτοχοι και 35mm και 6Χ6cm μηχανών, και όλοι είχαν συνειδητοποιήσει ένα πράγμα: Συνθέτοντας μία τετράγωνη εικόνα δεν  είναι η ίδια με τη σύνθεση μιάς ορθογώνιας.
Αν αυτά σας έχουν κινήσει το ενδιαφέρον μπορείτε να αποκομίσετε και εσείς την εμπειρία απο μια λήψη με τετράγωνο φορμά. Πολλές σύγχρονες ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές, συμπεριλαμβανομένης της Panasonic Lumix DMC-LX7, Nikon D800, Ricoh GR Digital IV και πολλές άλλες, προσφέρουν μια ποικιλία από αναλογίες εικόνας, συνήθως, 3:2, 4:3, 16:9 και,ναι, 1:1. Ρυθμίστε σε μορφή 1:1, και είστε έτοιμοι να τραβήξετε με τετράγωνο φορμά. Όντας ένας φωτογράφος τετράγωνου φορμά απαιτεί μια διαφορετική πειθαρχία και μπορεί να ανατρέψει τη φυσική σας αίσθηση για τη σύνθεση. Αυτό είναι θετικό, μπορούμε όλοι να ωφεληθούμε από μια περιστασιακή αναδιοργάνωση της δημιουργικής διαδικασίας. Όταν δεν χρειάζεται πλέον να εξετάσετε αν μια σκηνή πρέπει να συλληφθεί κάθετα ή οριζόντια, επειδή δεν έχετε αυτή την επιλογή, θα αρχίσετε να βλέπετε τον κόσμο διαφορετικά. Μερικοί υποστηρίζουν ότι ο δημοφιλής τρόπος σύνθεσης του κανόνα των τρίτων δεν ισχύει σε ένα τετράγωνο. Αυτό δεν είναι πάντα αλήθεια, αλλά ανεξάρτητα απ’αυτό, το γεγονός ότι ένας τέτοιος κανόνας δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια κατευθυντήρια γραμμή, και είναι μια κατευθυντήρια γραμμή που δεν εφαρμόζεται πάντα σε οποιαδήποτε μορφή. Αλλες συμβατικές μέθοδοι σύνθεσης όπως οι γραμμές κατεύθυνσης εξακολουθούν να ισχύουν αλλά όχι πανομοιότυπα. Η επίτευξη συνθετικής ισορροπίας σ’ένα τετράγωνο κάδρο -σε αυτή την περίπτωση, η οθόνη LCD- είναι ένα εντελώς διαφορετικό τέχνασμα που μπορεί να απαιτεί κάποια διαδικασία πειραματισμού, μέχρι να το συνηθίσετε. Ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του τετραγώνου είναι ότι εμπλέκει το θεατή διαφορετικά. Αντί για τη δημιουργία μιας φυσικής ροής από πλευρά σε πλευρά ή από πάνω προς τα κάτω σε όλο το πλαίσιο, το τετράγωνο έχει την τάση να κάνει τους ανθρώπους να κινούνται περιμετρικά του πλαισίου. Στοιχεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος ή έμφασης στο κάδρο, θα δημιουργήσουν παύσεις ή σημεία αγκύρωσης, αλλά το μάτι σας γρήγορα θα περάσει από ένα από αυτά τα σημεία αγκύρωσης και θα επαναλάβει της σάρωσή του γύρω από την εικόνα με ένα κυκλικό τρόπο. Το τετράγωνο κάδρο προσφέρεται επίσης για εικόνες με απλές, γραφικές φόρμες.
Κάποιος βέβαια θα μπορούσε να τροποποιήσει μια εικόνα 16:9, 4:3 ή 3:02 σε τετράγωνο σχήμα, αλλά αυτή η λύση δεν είναι η ίδια με την εμπειρία του να βλέπετε τετράγωνο και να συνθέτετε μια τετράγωνη εικόνα απευθείας μέσα από τη φωτογραφική μηχανή. Τα τετράγωνα αρχεία εικόνας είναι μικρότερα, αλλά η ανάλυση εικονοστοιχείων ανά ίντσα «pixels per inch» είναι η ίδια, ακόμη και αν το μέγεθος της καταγραφόμενης εικόνας είναι μικρότερο. Για παράδειγμα, η Panasonic Lumix DMC-G6 είναι ικανή να παράγει εικόνες 4608×3456-pixel (16
megapixels), αλλά όταν φωτογραφίσετε με 1:1, οι διαστάσεις αλλάζουν σε 3456×3456 (12 megapixels).
Επειδή οι τετράγωνες εικόνες αγνοούν τις ακραίες γωνίες του αισθητήρα, περιοχές όπου η απόδοση του φακού είναι σχεδόν πάντα η χειρότερη, οι λήψεις 1:1 είναι γενικά ευκρινέστερες. Και χρησιμοποιώντας μόνο την ιδανική θέση (sweet spot) στο κέντρο του φακού, το βινιετάρισμα είναι ανύπαρκτο. Αυτό το απροσδόκητο όφελος καθιστά πιο πρακτική τη χρήση πολωτικών και άλλων φίλτρων που θα μπορούσαν διαφορετικά να σκουρύνουν τις γωνίες του πλαισίου.

Δοκιμάστε να τραβήξετε σε τετράγωνο φορμά. Πρόκειται για έναν εντελώς νέο τρόπο για να εξετάσετε το μικρό τετράπλευρο κομμάτι του κόσμου σας.

Επιμέλεια: Κάππα Λάμδα

Advertisements